Λεξικό της λαϊκής και της περιθωριακής γλώσσας
Εισαγωγή
Μέσα στις 50.000 περίπου λέξεις και φράσεις και στις 250.000 σημασίες περιλαμβάνονται η γλώσσα της λαϊκής - της αργκό - των μηχανόβιων - των ναρκωτικών - της φυλακής - του χαρτοπαιγνίου - του ποδοσφαίρου - του αθλητισμού - του στρατού - των ναυτικών - του καφενείου - των εργατών - των νηπίων - των εφημερίδων - της τηλεόρασης - της νεοαργκό που αποτελεί τη γλώσσα της νεολαίας και ιδίως, λέξεις και φράσεις της καθημερινής μας ζωής.
Το Λεξικό του Γεωργίου Κάτου είναι έργο ενός εμπειρικού θιασώτη και τεχνίτη της γλώσσας, ιδιαίτερα εκείνης των λαϊκών ανθρώπων. Πρόκειται για την περιεκτικότερη συλλογή τεκμηρίων αυθεντικού λόγου από όλο το φάσμα των ταπεινών γλωσσικών χρήσεων, με κύρια αρετή την πιστή και αναλυτική παράθεση δειγμάτων της πολύτιμης γλωσσικής παρακαταθήκης των απλών και των βασανισμένων ανθρώπων. Αποτελεί απαραίτητο συμπλήρωμα των γνωστών λεξικών της ελληνικής.
Περιεχόμενα
Αναζήτηση
- επάγγελμα, το,
- ουσ. [<αρχ. ἐπάγγελμα <ἐπαγγέλλω], το επάγγελμα. (Ακολουθούν 14 φρ.)·
- βγάζω στο επάγγελμα, α. (για άντρες) οδηγώ γυναίκα στην πορνεία, ιδίως για να την εκμεταλλεύομαι: «στην αρχή έδειχνε πως ήταν ερωτευμένος μαζί της μέχρι που την ξεγέλασε και την έβγαλε στο επάγγελμα». β. οδηγώ νεαρό στην πορνεία, επιδιώκω να τον κάνω πούστη: «όταν ήταν μικρός τον ξεγέλασε ένας πορνόγερος και τον έβγαλε στο επάγγελμα». Συνών. βγάζω στη βίζιτα / βγάζω στο κλαρί (α, γ) / βγάζω στο κουρμπέτι / (γ, δ) / βγάζω στο μεϊντάνι (β, γ)·
- βγαίνω στο επάγγελμα, α. (ιδίως για γυναίκες) εκδίδομαι επί χρήμασι, γίνομαι πόρνη: «πολλές νεαρές γυναίκες παρασέρνονται απ’ το εύκολο κέρδος και βγαίνουν στο επάγγελμα». β. (για νεαρούς άντρες) αρχίζω να ζω τη ζωή του πούστη: «έμπλεξε μ’ ένα αδερφάτο και βγήκε κι αυτός στο κλαρί». Συνών. βγαίνω στη βίζιτα / βγαίνω στο κλαρί (γ, δ) / βγαίνω στο κουρμπέτι (β, γ) / βγαίνω στο μεϊντάνι (γ, δ)·
- γέρασα στο επάγγελμα, άσκησα το ίδιο επάγγελμα σε όλη μου τη ζωή και, κατ’ επέκτ., το κατέχω πολύ καλά: «εμένα μη μου λες πώς κατάλαβα ότι τ’ αυτοκίνητο πάσχει από μπουζί, γιατί γέρασα στο επάγγελμα»·
- είμαι εξ επαγγέλματος (κάτι), είμαι επαγγελματίας: «είμαι εξ επαγγέλματος τσαγκάρης || είμαι εξ επαγγέλματος επιπλοποιός»· βλ. και φρ. είναι εξ επαγγέλματος·
- είναι εξ επαγγέλματος, λέγεται για κάποιον που αμείβεται για κάτι που κάνει περιστασιακά, σαν να είναι συστηματικός επαγγελματίας: «είναι εξ επαγγέλματος ψεύτης || είναι εξ επαγγέλματος κλέφτης || είναι εξ επαγγέλματος ψευδομάρτυρας || είναι εξ επαγγέλματος χαφιές»· βλ. και φρ. είμαι εξ επαγγέλματος·
- είναι του επαγγέλματος, α. ασκεί το ίδιο επάγγελμα με μας: «ας ρίξει στη μηχανή μια ματιά κι ο τάδε, που είναι του επαγγέλματος». β. είναι γνώστης του επαγγέλματος που αναφέρεται, γιατί το ασκεί πολλά χρόνια: «μόνο ο τάδε θα μπορέσει να μας λύσει την απορία πώς γίνεται η ανάφλεξη, γιατί είναι του επαγγέλματος». γ. ανήκει στο ίδιο παράνομο κύκλωμα με το δικό μας: «αυτός δεν είναι καρφί, γιατί είναι του επαγγέλματος»·
- κάνω εξ επαγγέλματος (κάτι), βλ. φρ. είμαι εξ επαγγέλματος (κάτι)·
- κλειστό επάγγελμα, εκείνο το επάγγελμα για το οποίο υπάρχει περιορισμός ως προς την άσκησή του από νέους ενδιαφερόμενους και, ως εκ τούτου δε χορηγούνται άδειες ασκήσεως από το κράτος: «κάποτε το επάγγελμα του φαρμακοποιού ήταν κλειστό επάγγελμα»·
- μαθαίνω τα μυστικά του επαγγέλματος, με τη συνεχή δουλειά και με την πάροδο του χρόνου αποκτώ τις ιδιαίτερες γνώσεις που χρειάζονται για τη σωστή και επωφελή εξάσκηση του επαγγέλματός μου: «δεν μπορώ να πάρω ακόμα καμιά υπεύθυνη θέση, γιατί προς το παρόν μαθαίνω τα μυστικά του επαγγέλματος»·
- μπαίνω στα μυστικά του επαγγέλματος, βλ. φρ. μαθαίνω τα μυστικά του επαγγέλματος·
- τα καλά του επαγγέλματος, (ειρωνικά) οι δυσμενείς καταστάσεις, οι τυχόν συνέπειες που υφίσταται το άτομο που ασχολείται με ένα επάγγελμα: «παίρνουν αρκετά λεφτά αυτοί που δουλεύουν στα ορυχεία, όμως οι πιο πολλοί καταστρέφουν και τα πνευμόνια τους, γιατί, βλέπεις, είναι τα καλά του επαγγέλματος»· βλ. και φρ. τα τυχερά του επαγγέλματος·
- τα μυστικά του επαγγέλματος, οι γνώσεις γύρω από ένα επάγγελμα, που δεν πρέπει να γίνονται γνωστές, ιδίως στους ανταγωνιστές: «δε θα σου πω πώς ακριβώς το κάνω, γιατί αυτό είναι απ’ τα μυστικά του επαγγέλματος»·
- τα τυχερά του επαγγέλματος, διάφορα επιπλέον ωφελήματα κάποιου από το επάγγελμά του, ιδίως αυτά που έχουν σχέση με τη γυναίκα, με τα ερωτικά: «δουλεύει σ’ ένα ξενοδοχείο και κάθε τόσο βγάζει καινούρια γκόμενα. Τα τυχερά του επαγγέλματος, βλέπεις»· βλ. και φρ. τα καλά του επαγγέλματος·
- το αρχαιότερο επάγγελμα του κόσμου, η πορνεία: «αυτή που βλέπεις, ασκεί το αρχαιότερο επάγγελμα του κόσμου». Πρβλ.: ταξιαρχίες θα νοικιάσουν το κορμί της, θα την πληρώσουν και θα σπεύσουν να χαθούνε και σας ρωτάω αν υπάρχει άλλο πλάσμα που τ’ αγκαλιάζουνε χωρίς να τ’ αγαπούνε, μαζί σου θέλει να πεθάνει κοινωνία έχετε άλλωστε την ίδια ηλικία κι όσοι σας έχουνε πουτάνες καταντήσει μι’ άλλη γενιά να ’ρθει στους τάφους τους να φτύσει (Λαϊκό τραγούδι)·
- το κάναμε επάγγελμα, έκφραση δυσαρέσκειας σε κάποιον που, επειδή τον βοηθήσαμε ή τον εξυπηρετήσαμε κάποτε, έκτοτε, κάθε φορά που χρειάζεται βοήθεια ή εξυπηρέτηση, έρχεται σε μας: «σε βοήθησα μια φορά κι από τότε το κάναμε επάγγελμα και, κάθε φορά που χρειάζεσαι κάτι, έρχεσαι σε μένα». Από την εικόνα του ατόμου που κατέχει το επάγγελμά του και κινείται ανάλογα. Ο πλ. και όταν αναφερόμαστε σε ένα άτομο.
- ουσ. [<αρχ. ἐπάγγελμα <ἐπαγγέλλω], το επάγγελμα. (Ακολουθούν 14 φρ.)·
Οδηγίες Αναζήτησης
Διπλό κλικ σε μία λέξη οδηγεί σε αναζήτηση με την επιλεγμένη λέξη. Αποτελεί βοηθητική λειτουργία ειδικότερα σε λέξεις που ακολουθούν συντομογραφίες π.χ. Βλ., Πβ., ΣΥΝ. ...
- Πεδίο Αναζήτηση
-
Στο πρώτο πεδίο μπορείτε να πληκτρολογήσετε μέρος του λήμματος, χρησιμοποιώντας τον αστερίσκο * για το υπόλοιπο.
Η επιλογή αυτή είναι χρήσιμη, όταν θέλετε να αναζητήσετε ομάδες λέξεων που περιέχουν το μόρφημα ή την ακολουθία χαρακτήρων που πληκτρολογείτε.
Παραδείγματα:- κρατ* (όλες οι λέξεις που αρχίζουν από «κρατ») : κράτος, κρατισμός, κρατώ κλπ.
- *κρατ* (όλες οι λέξεις που περιέχουν το «κρατ»): αισθησιοκράτης, αισθησιοκρατία, αιτιοκρατία κλπ.
- *ισμός (όλες οι λέξεις που λήγουν σε «ισμός»): ανιμισμός, κρατισμός, υλισμός κλπ.
- κ*ισμός (όλες οι λέξεις που αρχίζουν από «κ» και λήγουν σε «ισμός»): κλασικισμός, κομμουνισμός, κρατισμός κλπ
Παρατήρηση
Αν δε βάλετε καθόλου * το σύστημα τοποθετεί ένα * στο τέλος της λέξης. κρατ κρατ* - Ερμήνευμα / Σώμα κειμένων
Το πεδίο αυτό είναι ανοιχτό και σας επιτρέπει να εισαγάγετε έναν όρο, ο οποίος ανιχνεύεται στο σύνολο του λήμματος.
Υπόδειξη
Μη χρησιμοποιείτε ολόκληρες λέξεις, προτιμήστε το θέμα τους· π.χ. δώστε "πολεμ", αντί για "πόλεμος", "πολεμικός" κλπ.Η επιλογή αυτή είναι χρήσιμη, όταν θέλετε να αναζητήσετε ομάδες λέξεων που είναι εννοιολογικά συγγενείς.
- Παράδειγμα Χρήσης
Εδώ πληκτρολογείτε μια λέξη, η οποία περιμένετε να εμφανιστεί σε πρόταση που είναι παράδειγμα χρήσης του λήμματος.
Υπόδειξη
Μη χρησιμοποιείτε ολόκληρες λέξεις, προτιμήστε το θέμα τους· π.χ. δώστε "πολεμ", αντί για "πόλεμος", "πολεμικός" κλπ.- Γραμματική - Σύνταξη
Επιλέγετε τον επιθυμητό τρόπο σύνταξης της λέξης. Αυτό θα περιορίσει την αναζήτηση σε λέξεις που μία τουλάχιστον σημασία τους συντάσσεται με τον συγκεκριμένο τρόπο.
Για παράδειγμα, με την επιλογή «ως επίθετο» θα εμφανιστούν λήμματα που, ενώ ανήκουν σε άλλη γραμματική κατηγορία, χρησιμοποιούνται με τη σημασία επιθέτου και συντάσσονται αναλόγως.
- Επίπεδο Ύφους
Το μενού προεπιλογών που εμφανίζεται περιλαμβάνει διαφορετικά επίπεδα ύφους, τα οποία αφορούν είτε όλο το λήμμα είτε κάποια από τις σημασίες του, ώστε να επιλέξετε αυτό που σας ενδιαφέρει.
Για παράδειγμα, με την επιλογή «ειρωνικό», θα εμφανιστούν
- λήμματα που χρησιμοποιούνται αποκλειστικά σε ειρωνικό επίπεδο ύφους
- λήμματα που μία τους σημασία χρησιμοποιείται σε ειρωνικό επίπεδο ύφους
- Σημασιολογικό πεδίο
Επιλέγετε το σημασιολογικό πεδίο στο οποίο ανήκει η σημασία ή κάποια από τις σημασίες του λήμματος. Η επιλογή αυτή είναι χρήσιμη, όταν θέλετε να ζητήσετε ομάδες λέξεων που σχετίζονται με κάποια θεματική περιοχή.
- Ετυμολογία
Εμφανίζεται ένα μενού προεπιλογών που περιλαμβάνει τις διάφορες ετυμολογικές κατηγορίες, ώστε να επιλέξετε αυτή που σας ενδιαφέρει.
- Τύπος Λήμματος
Εμφανίζεται ένα μενού προεπιλογών που περιλαμβάνει τις διάφορες γραμματικές κατηγορίες, ώστε να επιλέξετε το μέρος του λόγου που σας ενδιαφέρει.
- Χρήση
Επιλέγετε την επιθυμητή χρήση της λέξης. Αυτό θα περιορίσει την αναζήτηση σε λέξεις που μία τουλάχιστον σημασία τους έχει τη συγκεκριμένη χρήση.
Συντομογραφίες
Α
αγγλ. αγγλικός, -ή, -ό άγν. ετυμολ. άγνωστης ετυμολογίας αιτιατ. αιτιατική αιτιολογ. αιτιολογικός, -ή, -ό άκλ. άκλιτο αλβαν. αλβανικός, -ή, - ό αμερικ. αμερικανικός, -ή, -ό αμτβ. αμετάβατο αναφορ. αναφορικός, -ή, -ό αντίθ. αντίθετο αντων. αντωνυμία απαρέμφ. απαρέμφατο απρόσ. απρόσωπο αραβ. αραβικός, -ή, -ό αραβοτουρκ. αραβοτουρκικός, -ή, -ό αριθμ. αριθμός αρσ. αρσενικό αρχ. αρχαίος, -ία, -ιο αρχαϊστ. αρχαϊστικός, -ή, -ό Β
βενετ. βενετικός, -ή, -ό βλ. βλέπε βλ. και φρ. βλέπε και φράση βλ. συνηθέστ. βλέπε συνηθέστερο βλ. φρ. βλέπε φράση βλάχ. βλάχικος, -η, -ο βουλγαρ. βουλγαρικός, -ή, -ό βραζιλ. βραζιλιάνικος, -η, -ο Γ
γ΄ εν. πρόσ. τρίτο ενικό πρόσωπο γαλλ. γαλλικός, -ή, -ό γεν. γενική γενουατ. γενουατικός, -ή, -ό γερμαν. γερμανικός, -ή, -ό Δ
δεικ. δεικτικό δηλ. δηλαδή διεθν. διεθνής, διεθνώς δοτ. δοτική Ε
εβρ. εβραϊκός, -ή, -ό ειρων. ειρωνικά ελνστ. ελληνιστικός, -ή, -ό ενεστ. ενεστώτας ενν. εννοείται επέκτ. επέκταση επίθ. επίθετο επίρρ. επίρρημα επιφών. επιφώνημα επιφωνημ. επιφωνηματικός, -ή, -ό επών. επώνυμο εύχρ. εύχρηστος, -η, -ο εφημερ. εφημερίδα Θ
θηλ. θηλυκό Ι
ιαπων. ιαπωνικός, -ή, -ό ιδ. ιδίως ιδ. εύχρ. ιδίως εύχρηστο ινδ. ινδικός, -ή, -ό ιραν. ιρανικός, -ή, -ό ισπαν. ισπανικός, -ή, -ό ιταλ. ιταλικός, -ή, -ό Κ
κ. και κ.ά. και άλλα κ.λπ. και λοιπά κελτ. κελτικός, -ή, -ό κουτσοβλάχ. κουτσοβλάχικος, -η, -ο κυρ. κυρίως κυρ. εύχρ. κυρίως εύχρηστο κύρ. ό. κύριο όνομα Λ
λ. λέξη, λήμμα λατιν. λατινικός, -ή, -ό Μ
μαλαισ. μαλαισιανός, -ή, -ό μεγεθ. μεγεθυντικό μέλλ. μέλλοντας μέσ. μέσος, -η, -ο μόρ. μόριο μσν. μεσαιωνικός, -ή, -ό μτβ. μεταβατικό μτγν. μεταγενέστερος, -η, -ο μτφ. μεταφορικός, μεταφορικά μτχ. μετοχή Ν
νεότ. νεότερος, -η, -ο Ο
όν. όνομα ουγγρ. ουγγρικός, -ή, -ό ουδ. ουδέτερο ουσ. ουσιαστικό Π
π.χ. παραδείγματος χάριν παρακ. και παρακείμ. παρακείμενος παρατατ. παρατατικός περσ. περσικός, -ή, -ό πιθ. πιθανόν πληθ. και πλ. πληθυντικός πορτογαλ. πορτογαλικός, -ή, -ό πρβλ. παράβαλε πρόθ. πρόθεση πρόσ. πρόσωπο προστακτ. προστακτικός, -ή, -ό Ρ
ρ. ρήμα ρουμαν. ρουμανικός, -ή, -ό ρωσ. ρωσικός, -ή, -ό Σ
σερβ. σερβικός, -ή, -ό σκωπτ. σκωπτικά σλαβ. σλαβικός, -ή, -ό στερητ. στερητικό σύνδ. σύνδεσμος συνήθ. συνήθως συνηθέστ. συνηθέστερος, -η, -ο συνών. συνώνυμος, συνώνυμα Τ
τακτ. τακτικός, -ή, -ό τοπ. τοπικός, -ή, -ό τουρ. τουρκικός, -ή, -ό τουρκοπερσ. τουρκοπερσικός, -ή, -ό τσεχ. τσεχικός, -ή, -ό τσιγγ. τσιγγάνικος, -η, -ο Υ
υβριστ. υβριστικά υπερθετ. υπερθετικός υποκορ. υποκοριστικός, -ή, -ό υποτιμητ. υποτιμητικά υποχωρητ. υποχωρητικός, -ή, -ό Φ
φρ. φράση Χ
χρον. χρονικός
Ομάδα εργασίας
- Σχεδιασμός - Γενική Επιμέλεια
- Κ. Θεοδωρίδης, Ε. Μητρούση
- Σχεδιασμός φόρμας σύνταξης και ψηφιοποίησης
- Κ. Θεοδωρίδης, Ε. Μητρούση
- Φιλολογική επεξεργασία ηλεκτρονικών λημμάτων / τελικού κειμένου
- Ε. Μητρούση
- Φιλολογικές εργασίες για τη διαμόρφωση του ηλεκτρονικού περιβάλλοντος
- Ε. Μητρούση
- Ηλεκτρονική υλοποίηση
- Κ. Θεοδωρίδης