Skip to main content

Νέα ελληνική

Λεξικό της λαϊκής και της περιθωριακής γλώσσας

Λεξικό της λαϊκής και της περιθωριακής γλώσσας


Εισαγωγή

Μέσα στις 50.000 περίπου λέξεις και φράσεις και στις 250.000 σημασίες περιλαμβάνονται η γλώσσα της λαϊκής - της αργκό - των μηχανόβιων - των ναρκωτικών - της φυλακής - του χαρτοπαιγνίου - του ποδοσφαίρου - του αθλητισμού - του στρατού - των ναυτικών - του καφενείου - των εργατών - των νηπίων - των εφημερίδων - της τηλεόρασης - της νεοαργκό που αποτελεί τη γλώσσα της νεολαίας και ιδίως, λέξεις και φράσεις της καθημερινής μας ζωής.

Το Λεξικό του Γεωργίου Κάτου είναι έργο ενός εμπειρικού θιασώτη και τεχνίτη της γλώσσας, ιδιαίτερα εκείνης των λαϊκών ανθρώπων. Πρόκειται για την περιεκτικότερη συλλογή τεκμηρίων αυθεντικού λόγου από όλο το φάσμα των ταπεινών γλωσσικών χρήσεων, με κύρια αρετή την πιστή και αναλυτική παράθεση δειγμάτων της πολύτιμης γλωσσικής παρακαταθήκης των απλών και των βασανισμένων ανθρώπων. Αποτελεί απαραίτητο συμπλήρωμα των γνωστών λεξικών της ελληνικής.

Αναζήτηση

Αναζήτηση
Φάκελος λημμάτων
0
  Άδειασμα
  • Επιλογές αναζήτησης
    -  
 
Βρέθηκαν 1 εγγραφές  [0-1]

  • μπορώ,
    ρ. [<μσν. μπορῶ και ἐμπορῶ <αρχ. εὐπορῶ <εὔπορος, με παρετυμολ. επίδραση του ἔμπορος], μπορώ. 1. είμαι σε θέση, έχω τη δυνατότητα: «άμα θέλεις να τον βοηθήσεις, μπορείς || τώρα που τελείωσε η δουλειά, μπορείς να φύγεις». 2. ανέχομαι: «δεν μπορώ ν’ ακούω βλακείες». 3. (στο γ΄ πρόσ.) μπορεί, είναι δυνατό, πιθανό, υπάρχει η δυνατότητα, η πιθανότητα, ίσως: «ας περιμένουμε λίγο ακόμη, γιατί μπορεί να ’ρθει || θα ’ρθει ο τάδε; -Μπορεί». (Ακολουθούν 62 φρ.)·
    - ακόμη το βρακί του δεν μπορεί να δέσει, παντρειά μου γυρεύει, βλ. λ. βρακί·
    - αλλού κι αλλού μπορεί να…, βλ. λ. αλλού·
    - αν μπορείς, κάνε κι αλλιώς, βλ. λ. αλλιώς·
    - αν μπορείς, πιάσ’ του τη μύτη, βλ. λ. μύτη·
    - βάλ’ τον (βάλ’ τη, βάλ’ το) όπου μπορείς (ενν. τον πούτσο, τον ψώλο, την πούτσα, την ψωλή, το πέος, το καυλί), βλ. λ. όπου·
    - δε θα μπορέσω! ή δε θα μπορέσουμε! έκφραση άρνησης ή αδιαφορίας: «θα μου δανείσεις χίλια ευρώ; -Δε θα μπορέσω». (Λαϊκό τραγούδι: σ’ όποιον αρέσουμε και για τους άλλους δε θα μπορέσουμε). Πολλές φορές, της φρ. προτάσσεται το με συγχωρείτε. (Λαϊκό τραγούδι: στο ξαναλέω μην επιμένεις και δε θα πέσω, με συγχωρείτε δε θα μπορέσω). Ο πλ. και όταν το άτομο μιλάει μόνο για τον εαυτό του· βλ. και φρ. δε θα παραλείψω! λ. παραλείπω·
    - δεν μπορεί, α. έκφραση που δηλώνει την αντίθεσή μας ή την αμφισβήτησή μας στα λεγόμενα κάποιου: «το ταμείο ήταν ανοιχτό. -Δεν μπορεί, γιατί εγώ ο ίδιος το κλείδωσα || ο τάδε έφυγε για το εξωτερικό. -Δεν μπορεί, γιατί πριν από λίγη ώρα μιλούσα μαζί του». β. έκφραση που δηλώνει πως είναι δυνατό, πιθανό ή ενδεχόμενο να συμβεί αυτό που θέλουμε ή αυτό που επιδιώκουμε: «δεν μπορεί, θα τον τρακάρω κάπου κάποια στιγμή και τότε θα τα πούμε». (Τραγούδι: δεν μπορεί δεν μπορεί, κάπου θα συναντηθούμε, δεν μπορεί δεν μπορεί στο ίδιο σπίτι ζούμε)·
    - δεν μπορεί κανένας να τα βάλει με το Θεό, βλ. λ. Θεός·
    - δεν μπορεί κανένας να τον κουνήσει απ’ τη θέση του, βλ. λ. θέση·
    - δεν μπορεί κανένας να τον κουνήσει απ’ την καρέκλα του, βλ. λ. καρέκλα·
    - δεν μπορεί να…, α. είναι αδύνατο, απίθανο ή απίστευτο να…: «ο τάδε είπε τα χειρότερα λόγια για σένα. -Δεν μπορεί να με κατηγόρησε, γιατί είναι φίλος μου». β. δεν επιτρέπεται, απαγορεύεται: «δεν μπορεί να μπει κανείς μέσα χωρίς εισιτήριο»·
    - δεν μπορεί να βαστήξει παιδί ή δεν μπορεί να κρατήσει παιδί, βλ. λ. παιδί·
    - δεν μπορεί να βλάψει ούτε μυρμήγκι, βλ. λ. μυρμήγκι·
    - δεν μπορεί να βρει καφέ στη Βραζιλία, βλ. λ. καφές·
    - δεν μπορεί να γίνει χωριό, βλ. λ. χωριό·
    - δεν μπορεί να μοιράσει δυο γαϊδουριών άχυρο ή δεν μπορεί να χωρίσει δυο γαϊδουριών άχυρο, βλ. λ. γαϊδούρι·
    - δεν μπορεί ούτε να βήξει, βλ. λ. βήχω·
    - δεν μπορεί παρά να…, βλ. λ. παρά·
    - δεν μπορείς να…, α. δεν έχεις τη δυνατότητα, την ευχέρεια, την ικανότητα να…: «δεν μπορείς να με συναγωνιστείς στο τρέξιμο». β. δεν σου επιτρέπεται, σου απαγορεύεται: «δεν μπορείς να μπεις μέσα χωρίς εισιτήριο»·
    - δεν μπορείς να πατάς σε δυο βάρκες, βλ. λ. βάρκα·
    - δεν μπορείς να φτιάξεις μετάξι από δέρμα γουρουνιού, βλ. λ. γουρούνι·
    - δεν μπορούμε να κάνουμε χωριό, βλ. λ. χωριό·
    - δεν μπορώ, είμαι άρρωστος. (Δημοτικό τραγούδι: δεν μπορώ, μανούλα μ’, δεν μπορώ, σύρε να μου φέρεις το γιατρό)·
    - δεν μπορώ να βρω (την) άκρη, βλ. λ. άκρη·
    - δεν μπορώ να πάρω τα πόδια μου, βλ. λ. πόδι·
    - δεν μπορώ να πω, βλ. φρ. δε λέω, λ. λέω·
    - δεν μπορώ να σηκώσω κεφάλι, βλ. λ. κεφάλι·
    - δεν μπορώ να σταθώ στα πόδια μου, βλ. λ. πόδι·
    - δεν μπορώ να σύρω τα πόδια μου, βλ. λ. πόδι·
    - δεν μπορώ να το φανταστώ, βλ. λ. φαντάζομαι·
    - δεν μπορώ να το χωνέψω, βλ. λ. χωνεύω·
    - δεν ξέρεις μέχρι πού μπορώ να φτάσω, βλ. λ. φτάνω·
    - δεν ξέρεις τι μπορεί να κάνει! βλ. λ. κάνω·
    - δεν ξέρεις τι μπορώ να κάνω, βλ. λ. κάνω·
    - δεν το μπορώ να…, δε μου είναι δυνατό να ενεργήσω με τον τρόπο που αναφέρω ή με τον τρόπο που μου υποδεικνύει κάποιος: «δεν το μπορώ να του κάνω μήνυση, γιατί κάποτε ήμασταν πολύ φίλοι || ξέχνα πως ήσασταν κάποτε φίλοι και κάν’ του μήνυση. -Δεν το μπορώ»·
    - δεν τον μπορώ, δεν αντέχω την παρουσία του, δεν τον ανέχομαι: «πάρ’ τε τον από μπροστά μου, γιατί δεν τον μπορώ αυτόν τον άνθρωπο». Πολλές φορές, η φρ. κλείνει με το άλλο· 
    - έδωσα όσο μπορούσα ή έδωσα ό,τι μπορούσα, βλ. λ. δίνω·
    - εμείς μαζί δεν κάνουμε και χώρια δεν μπορούμε, βλ. λ. μαζί·
    - κάνω ό,τι μπορώ, βλ. λ. κάνω·
    - κάτι τέτοια μου κάνεις και δεν μπορώ να σε ξεχάσω, βλ. λ. ξεχνώ·
    - κάτι τέτοια μου λες και δεν μπορώ να σε ξεχάσω, βλ. λ. ξεχνώ·
    - μπορεί και να…, ίσως και να…: «μην απελπίζεσαι, γιατί μπορεί και να έρθει || απ’ ό,τι μου είπε, μπορεί και να μην έρθει»·
    - μπορεί να βγει έτσι η δουλειά! ή μπορεί να γίνει έτσι η δουλειά; βλ. λ. δουλειά·
    - μπορούμε να κάνουμε κι αλλιώς; ή μπορώ να κάνω κι αλλιώς; βλ. λ. αλλιώς·
    - μπορώ να…; α. επιτρέπεται να…(;): «μπορώ να περάσω με τ’ αμάξι μου απ’ αυτό το μέρος;». β. έχω τη δυνατότητα να…(;): «μπορώ να σας απασχολήσω λιγάκι;»·
    - μπορώ να παίξω; (κάτι), (στη νεοαργκό) βλ. λ. παίζω·
    - μπορώ να πω, έχω τη βεβαιότητα, τη σιγουριά. (Τραγούδι: κι εγώ τη βρήκα πολύ μαζί του, μπορώ να πω πως μπήκα στο πετσί του)·
    - μπορώ να σπάσω αβγά, βλ. λ. αβγό·
    - μύγα που δεν μπορείς να πιάσεις με το ξίδι, δοκίμασε με το μέλι, βλ. λ. μύγα·
    - να μη σου δώσει ο Θεός όσα μπορείς ν’ αντέξεις, βλ. λ. Θεός·
    - ο βλάκας μπορεί να σου κάνει μεγαλύτερο κακό από έναν κακό, βλ. λ. βλάκας·
    - ο γλυκομίλητος μπορεί να θηλάσει και λέαινα, βλ. λ. γλυκομίλητος·
    - όπως μπορείς, βλ. λ. όπως·
    - πότε ο Γιάννης δεν μπορεί, πότε ο κώλος του πονεί, βλ. λ. Γιάννης·
    - που αγάλια αγάλια περπατεί, μακριά μπορεί να φτάσει, βλ. λ. αγάλια·
    - πώς μπόρεσες και…; ή πώς μπόρεσες να…; βλ. λ. πώς·
    - πώς το μπορεί η καρδιά σου να…; βλ. λ. καρδιά·
    - πώς το μπορεί η ψυχή σου να…; βλ. λ. ψυχή·
    - το μπορώ με το μικρό μου (το) δαχτυλάκι, βλ. λ. δαχτυλάκι·
    - τον μπορώ με το μικρό μου (το) δαχτυλάκι, βλ. λ. δαχτυλάκι·
    - χέρι που δεν μπορείς να το δαγκάσεις, φίλησέ το, βλ. λ. χέρι·
    - χώσ’ τον (χώσ’ τη, χώσ’ το) όπου μπορείς (ενν. τον πούτσο, τον ψώλο, την πούτσα, την ψωλή, το πέος, το καυλί), βλ. λ. χώνω.
       

Ετυμολογία

 
  • Γλώσσα






































  • Άλλες συντομογραφίες



Συντομογραφίες

  • Α

    αγγλ.αγγλικός, -ή, -ό
    άγν. ετυμολ.άγνωστης ετυμολογίας
    αιτιατ.αιτιατική
    αιτιολογ.αιτιολογικός, -ή, -ό
    άκλ.άκλιτο
    αλβαν.αλβανικός, -ή, - ό
    αμερικ.αμερικανικός, -ή, -ό
    αμτβ.αμετάβατο
    αναφορ.αναφορικός, -ή, -ό
    αντίθ.αντίθετο
    αντων.αντωνυμία
    απαρέμφ.απαρέμφατο
    απρόσ.απρόσωπο
    αραβ.αραβικός, -ή, -ό
    αραβοτουρκ.αραβοτουρκικός, -ή, -ό
    αριθμ.αριθμός
    αρσ.αρσενικό
    αρχ.αρχαίος, -ία, -ιο
    αρχαϊστ.αρχαϊστικός, -ή, -ό
  • Β

    βενετ.βενετικός, -ή, -ό
    βλ.βλέπε
    βλ. και φρ.βλέπε και φράση
    βλ. συνηθέστ.βλέπε συνηθέστερο
    βλ. φρ.βλέπε φράση
    βλάχ.βλάχικος, -η, -ο
    βουλγαρ.βουλγαρικός, -ή, -ό
    βραζιλ.βραζιλιάνικος, -η, -ο
  • Γ

    γ΄ εν. πρόσ.τρίτο ενικό πρόσωπο
    γαλλ.γαλλικός, -ή, -ό
    γεν.γενική
    γενουατ.γενουατικός, -ή, -ό
    γερμαν.γερμανικός, -ή, -ό
  • Δ

    δεικ.δεικτικό
    δηλ.δηλαδή
    διεθν.διεθνής, διεθνώς
    δοτ.δοτική
  • Ε

    εβρ.εβραϊκός, -ή, -ό
    ειρων.ειρωνικά
    ελνστ.ελληνιστικός, -ή, -ό
    ενεστ.ενεστώτας
    ενν.εννοείται
    επέκτ.επέκταση
    επίθ.επίθετο
    επίρρ.επίρρημα
    επιφών.επιφώνημα
    επιφωνημ.επιφωνηματικός, -ή, -ό
    επών.επώνυμο
    εύχρ.εύχρηστος, -η, -ο
    εφημερ.εφημερίδα
  • Θ

    θηλ.θηλυκό
  • Ι

    ιαπων.ιαπωνικός, -ή, -ό
    ιδ.ιδίως
    ιδ. εύχρ.ιδίως εύχρηστο
    ινδ.ινδικός, -ή, -ό
    ιραν.ιρανικός, -ή, -ό
    ισπαν.ισπανικός, -ή, -ό
    ιταλ.ιταλικός, -ή, -ό
  • Κ

    κ.και
    κ.ά.και άλλα
    κ.λπ.και λοιπά
    κελτ.κελτικός, -ή, -ό
    κουτσοβλάχ.κουτσοβλάχικος, -η, -ο
    κυρ.κυρίως
    κυρ. εύχρ.κυρίως εύχρηστο
    κύρ. ό.κύριο όνομα
  • Λ

    λ.λέξη, λήμμα
    λατιν.λατινικός, -ή, -ό
  • Μ

    μαλαισ.μαλαισιανός, -ή, -ό
    μεγεθ.μεγεθυντικό
    μέλλ.μέλλοντας
    μέσ.μέσος, -η, -ο
    μόρ.μόριο
    μσν.μεσαιωνικός, -ή, -ό
    μτβ.μεταβατικό
    μτγν.μεταγενέστερος, -η, -ο
    μτφ.μεταφορικός, μεταφορικά
    μτχ.μετοχή
  • Ν

    νεότ.νεότερος, -η, -ο
  • Ο

    όν.όνομα
    ουγγρ.ουγγρικός, -ή, -ό
    ουδ.ουδέτερο
    ουσ.ουσιαστικό
  • Π

    π.χ.παραδείγματος χάριν
    παρακ. και παρακείμ.παρακείμενος
    παρατατ.παρατατικός
    περσ.περσικός, -ή, -ό
    πιθ.πιθανόν
    πληθ. και πλ.πληθυντικός
    πορτογαλ.πορτογαλικός, -ή, -ό
    πρβλ.παράβαλε
    πρόθ.πρόθεση
    πρόσ.πρόσωπο
    προστακτ.προστακτικός, -ή, -ό
  • Ρ

    ρ.ρήμα
    ρουμαν.ρουμανικός, -ή, -ό
    ρωσ.ρωσικός, -ή, -ό
  • Σ

    σερβ.σερβικός, -ή, -ό
    σκωπτ.σκωπτικά
    σλαβ.σλαβικός, -ή, -ό
    στερητ.στερητικό
    σύνδ.σύνδεσμος
    συνήθ.συνήθως
    συνηθέστ.συνηθέστερος, -η, -ο
    συνών.συνώνυμος, συνώνυμα
  • Τ

    τακτ.τακτικός, -ή, -ό
    τοπ.τοπικός, -ή, -ό
    τουρ.τουρκικός, -ή, -ό
    τουρκοπερσ.τουρκοπερσικός, -ή, -ό
    τσεχ.τσεχικός, -ή, -ό
    τσιγγ.τσιγγάνικος, -η, -ο
  • Υ

    υβριστ.υβριστικά
    υπερθετ.υπερθετικός
    υποκορ.υποκοριστικός, -ή, -ό
    υποτιμητ.υποτιμητικά
    υποχωρητ.υποχωρητικός, -ή, -ό
  • Φ

    φρ.φράση
  • Χ

    χρον.χρονικός

Ομάδα εργασίας

Σχεδιασμός - Γενική Επιμέλεια
Κ. Θεοδωρίδης, Ε. Μητρούση
Σχεδιασμός φόρμας σύνταξης και ψηφιοποίησης
Κ. Θεοδωρίδης, Ε. Μητρούση
Φιλολογική επεξεργασία ηλεκτρονικών λημμάτων / τελικού κειμένου
Ε. Μητρούση
Φιλολογικές εργασίες για τη διαμόρφωση του ηλεκτρονικού περιβάλλοντος
Ε. Μητρούση
Ηλεκτρονική υλοποίηση
Κ. Θεοδωρίδης