Νέα ελληνική
Λεξικό της λαϊκής και της περιθωριακής γλώσσας
Λεξικό της λαϊκής και της περιθωριακής γλώσσας

Εισαγωγή
Μέσα στις 50.000 περίπου λέξεις και φράσεις και στις 250.000 σημασίες περιλαμβάνονται η γλώσσα της λαϊκής - της αργκό - των μηχανόβιων - των ναρκωτικών - της φυλακής - του χαρτοπαιγνίου - του ποδοσφαίρου - του αθλητισμού - του στρατού - των ναυτικών - του καφενείου - των εργατών - των νηπίων - των εφημερίδων - της τηλεόρασης - της νεοαργκό που αποτελεί τη γλώσσα της νεολαίας και ιδίως, λέξεις και φράσεις της καθημερινής μας ζωής.
Το Λεξικό του Γεωργίου Κάτου είναι έργο ενός εμπειρικού θιασώτη και τεχνίτη της γλώσσας, ιδιαίτερα εκείνης των λαϊκών ανθρώπων. Πρόκειται για την περιεκτικότερη συλλογή τεκμηρίων αυθεντικού λόγου από όλο το φάσμα των ταπεινών γλωσσικών χρήσεων, με κύρια αρετή την πιστή και αναλυτική παράθεση δειγμάτων της πολύτιμης γλωσσικής παρακαταθήκης των απλών και των βασανισμένων ανθρώπων. Αποτελεί απαραίτητο συμπλήρωμα των γνωστών λεξικών της ελληνικής.
Περιεχόμενα
Αναζήτηση
- μπροστά,
- επίρρ. [<μσν. μπροστά <ἐμπροστά <ἐμπρός]. 1. που προηγείται χρονικά ή τοπικά. 2. ως άκλ. ουσ. οι μπροστά, αυτοί μου προηγούνται σε μια σειρά: «οι μπροστά, δε νοιάζονται συνήθως γι’ αυτούς που ακολουθούν». Αντίθ. πίσω. (Ακολουθούν 54 φρ.)·
- από μπροστά παρθένα κι από πίσω μπαίνουν τρένα, βλ. λ. πίσω·
- βάζω μπροστά, βλ. φρ. βάζω μπρος, λ. μπρος·
- βάζω μπροστά μου, χρησιμοποιώ κάποιον ή κάτι ως ασπίδα, ως προκάλυμμα: «μόλις άρχισαν να μας πετούν πέτρες, έβαλα μπροστά μου τον τάδε»· βλ. και φρ. τον βάζω μπροστά·
- βάζω μπροστά τη μηχανή, βλ. λ. μηχανή·
- βάζω μπροστά τη μηχανή μου ή βάζω μπροστά τις μηχανές μου, βλ. λ. μηχανή·
- βλέπω μπροστά, βλ. φρ. κοιτάζω μπροστά·
- δε βλέπει μπροστά, δεν έχει διορατικότητα, δεν μπορεί να δει ή να υπολογίσει μακροπρόθεσμα, είναι κοντόφθαλμος: «όποιος σήμερα δε βλέπει μπροστά, όταν ξεκινάει μια δουλειά, υπάρχει μεγάλη πιθανότητα να αποτύχει»·
- δε βλέπει μπροστά του, είναι πολύ μεθυσμένος και περπατάει παραπατώντας ή σκοντάφτοντας συνεχώς: «φαίνεται θα ήπιε πάλι και δεν έβλεπε μπροστά του»·
- δε βλέπεις μπροστά σου; επιθετική έκφραση ή έκφραση δυσφορίας σε άτομο που μας πάτησε, μας έσπρωξε ή έπεσε επάνω μας, συνήθως χωρίς να το θέλει. Πολλές φορές, η φρ. κλείνει με το ρε πατριώτη ή με το άνθρωπέ μου·
- δε βλέπω μπροστά μου απ’ τη νύστα, βλ. λ. νύστα·
- δε βλέπω μπροστά μου απ’ την πείνα, βλ. λ. πείνα·
- είδα τη ζωή να περνάει μπροστά απ’ τα μάτια μου, βλ. λ. ζωή·
- είμαι μπροστά, α. είμαι παρών σε κάτι που γίνεται ή λέγεται: «ήμουν μπροστά, όταν πιάστηκαν στα χέρια». β. (γενικά) προπορεύομαι: «εγώ είμαι μπροστά, αλλά πίσω μου έρχονται κι άλλοι || είμαι μπροστά στις ιδέες απ’ όλους τους άλλους της παρέας μου»·
- είναι έτη φωτός μπροστά, βλ. λ. έτος·
- είναι μπροστά, α. προπορεύεται: «θα πρέπει να είναι μπροστά περίπου δυο χιλιόμετρα». β. είναι ανώτερος, έχει υπεροχή, βρίσκεται πάντα στις πρώτες θέσεις: «από μικρό παιδί ήταν πάντα μπροστά και τώρα που μεγάλωσε όλοι τον παραδέχονται». γ. προηγείται της εποχής του, έχει πολύ προοδευτικές ιδέες: «πώς να καταλάβουν τι λέει, που ο άνθρωπος είναι μπροστά πενήντα χρόνια»·
- είναι μπροστά απ’ την εποχή του, βλ. λ. εποχή·
- είναι μπροστά απ’ τον καιρό του, βλ. λ. καιρός·
- είναι πάντα ένα βήμα μπροστά, βλ. λ. βήμα·
- έχω καιρό μπροστά μου, βλ. λ. καιρός·
- έχω χρόνο μπροστά μου, βλ. λ. χρόνος·
- η δουλειά πάει μπροστά, βλ. λ. δουλειά·
- θα το βρεις μπροστά σου, θα υποστείς μελλοντικά τις συνέπειες κάποιας λανθασμένης επιλογής ή κάποιας κακής συμπεριφοράς σου: «αν ξανοιχτείς στη δουλειά σου τώρα, θα το βρεις σε λίγο καιρό μπροστά σου, γιατί θα ξεμείνεις από μετρητά || αν χωρίσεις στην ηλικία που βρίσκεσαι, θα το βρεις σε λίγο μπροστά σου, γιατί θα μείνεις σαν κούτσουρο στα γεροντάματά σου». (Λαϊκό τραγούδι: έννοια σου και θα τα βρεις μπροστά σου και τα λάθη και τα σφάλματά σου)·
- κάνω μπροστά, βλ. συνηθέστ. κάνω μπρος·
- κοιτάζω μπροστά, α. ενδιαφέρομαι, ενεργώ για το μέλλον μου, έχω διορατικότητα, υπολογίζω μακροπρόθεσμα: «ο άνθρωπος θα πρέπει να μπορεί να κοιτάζει μπροστά, αν θέλει να προκόψει». β. αγνοώ, ξεκόβω από το παρελθόν μου που δεν ήταν ευχάριστο, αισιοδοξώ: «δε νοιάζομαι γι’ αυτά που έγιναν μέχρι τώρα, γιατί κοιτάζω μπροστά». Πολλές φορές, μετά το ρ. ακολουθεί το πάντα·
- μιλώ μπροστά σ’ άδεια καθίσματα, βλ. λ. κάθισμα·
- μπροστά απ’ τα μάτια μου, βλ. λ. μάτι·
- μπροστά απ’ τη μύτη μου, βλ. λ. μύτη·
- μπροστά μου (σου, του, κ.λπ), φανερά, πρόσωπο με πρόσωπο: «όταν είσαι μπροστά μου, λες τα καλύτερα λόγια για μένα, από πίσω όμως έμαθα πως με κατηγορείς». (Λαϊκό τραγούδι: αφού έχεις άντρα και παιδί, τι παριστάνεις δηλαδή, μπροστά του κάνεις πως πονάς και πίσω του την κοπανάς)·
- μπροστά μπροστά, στο πιο ακραίο τοπικό σημείο, στις πιο μπροστινές θέσεις: «μην πας μπροστά μπροστά στο γκρεμό, γιατί μπορεί να πέσεις στο βάραθρο || καθόταν μπροστά μπροστά για ν’ ακούει καλύτερα»·
- μπροστά σου απλώνει χαλιά, πίσω σου ανοίγει λάκκους, βλ. λ. λάκκος·
- μπροστά στα μάτια μου, βλ. λ. μάτι·
- ο μαθημένος κώλος και σε βασιλιά μπροστά κλάνει, βλ. λ. κώλος·
- ό,τι πάρει η νύφη από μπροστά κι η λεχώνα στο κρεβάτι, βλ. λ. παίρνω·
- παίρνω μπροστά, βλ. συνηθέστ. παίρνω μπρος·
- πάει μπροστά, (για ρολόγια) δείχνει περισσότερο από την κανονική ώρα: «τι ώρα έχεις; -Ό,τι και να σου πω μη σιγουρεύεσαι, γιατί πάει μπροστά»·
- πάντα μπροστά! ευχή σε κάποιον που στην ερώτησή μας πώς πάνε οι δουλειές σου; μας πληροφορεί πως όλα του έρχονται ευνοϊκά και προοδεύει, και έχει την έννοια να συνεχιστεί αυτή η ευχάριστη κατάσταση·
- πάω μπροστά ή πηγαίνω μπροστά, α. προπορεύομαι: «πόσο μπροστά μπορεί να έχει πάει;». β. προκόβω, προοδεύω: «μόνο με τη δουλειά μπορεί να πάει κανείς μπροστά». (Λαϊκό τραγούδι: τι να φταίει, τι να φταίει, που δεν πήγαμε μπροστά, δε μετρήσαμε το κύμα και τον άνεμο σωστά). γ. το ρολόι μου δείχνει περισσότερο από την κανονική ώρα: «τι ώρα έχεις; -Μη σιγουρεύεσαι ό,τι κι αν σου πω, γιατί πάω μπροστά»·
- πέφτω μπροστά στα μάτια του, βλ. λ. μάτι·
- πιο μπροστά, πρωτύτερα: «πιο μπροστά μου είπες άλλα πράγματα, τώρα γιατί τ’ αλλάζεις;»·
- τ’ άρπαξαν μπροστά απ’ τα μάτια μου, βλ. λ. μάτι·
- το βρήκα μπροστά μου, μου συνέβη, ήρθα αντιμέτωπος με κάποια κατάσταση που από καιρό φοβόμουν πως θα αντιμετωπίσω: «από καιρό φοβόμουν πως οι εργάτες μου θα προχωρήσουν σε απεργία, ώσπου στο τέλος το βρήκα μπροστά μου», δηλ. οι εργάτες προχώρησαν σε απεργία. (Λαϊκό τραγούδι: έννοια σου και θα τα βρεις μπροστά σου και τα λάθη και τα σφάλματά σου)·
- το πήραν μπροστά απ’ τα μάτια μου, βλ. λ. μάτι·
- το ’χασα μπροστά απ’ τα μάτια μου, βλ. λ. μάτι·
- τον βάζω μπροστά, τον παρατηρώ, τον επιπλήττω αυστηρά, τον κατσαδιάζω άγρια: «όταν κάποιος δεν ακολουθεί τις οδηγίες του, τον βάζει μπροστά χωρίς να λογαριάζει κανέναν»·
- τον βλέπω όλο μπροστά μου, βλ. φρ. τον έχω όλο στα μάτια μου, λ. μάτι·
- τον βρήκα μπροστά μου, συνάντησα ή ήρθα αντιμέτωπος με κάποιον που για ένα σοβαρό λόγο απέφευγα να συναντήσω ή να αντιμετωπίσω: «τον μόνο που φοβόμουν απ’ τ’ αδέρφια της ήταν ο μικρότερος, αλλά κάποια στιγμή τον βρήκα μπροστά μου»·
- τον βρίσκω όλο μπροστά μου, τον συναντώ συχνά, συνήθως ως αντίπαλο: «σ’ όλους τους διαγωνισμούς, σ’ όλους τους πλειστηριασμούς, τον βρίσκω όλο μπροστά μου»·
- τον βρίσκω συνέχεια μπροστά στα πόδια μου, βλ. λ. πόδι·
- τον έχασα μπροστά απ’ τα μάτια μου, βλ. λ. μάτι·
- τον έχω όλο μπροστά μου, βλ. φρ. τον έχω όλο στα μάτια μου, λ, μάτι·
- τον στρώνω μπροστά, βλ. συνηθέστ. τον βάζω μπροστά·
- τον φέρνω μπροστά, τον φέρνω ενώπιον ενωπίω: «θα τον φέρω μπροστά για να σου διαβεβαιώσει κι αυτός πως έτσι έγιναν τα πράγματα»·
- του βγήκα μπροστά, α. εμφανίστηκα μπροστά του και του ανέκοψα την ορμή του: «απειλούσε πως θα τους δείρει όλους, αλλά μόλις του βγήκα μπροστά, έκανε την πάπια». β. προσπέρασα το αυτοκίνητό του με το δικό μου και, καθώς βρέθηκα μπροστά του, του ανέκοψα την ταχύτητά του: «μόλις του βγήκα μπροστά, αναγκάστηκε να πατήσει φρένο για να μην πέσει απάνω μου»·
- τραβώ μπροστά, βλ. φρ. πάω μπροστά·
- χάσου από μπροστά μου! βλ. φρ. χάσου απ’ τα μάτια μου! βλ. λ. μάτι.

- επίρρ. [<μσν. μπροστά <ἐμπροστά <ἐμπρός]. 1. που προηγείται χρονικά ή τοπικά. 2. ως άκλ. ουσ. οι μπροστά, αυτοί μου προηγούνται σε μια σειρά: «οι μπροστά, δε νοιάζονται συνήθως γι’ αυτούς που ακολουθούν». Αντίθ. πίσω. (Ακολουθούν 54 φρ.)·
Ετυμολογία
Οδηγίες Αναζήτησης
Διπλό κλικ σε μία λέξη οδηγεί σε αναζήτηση με την επιλεγμένη λέξη. Αποτελεί βοηθητική λειτουργία ειδικότερα σε λέξεις που ακολουθούν συντομογραφίες π.χ. Βλ., Πβ., ΣΥΝ. ...
- Πεδίο Αναζήτηση
-
Στο πρώτο πεδίο μπορείτε να πληκτρολογήσετε μέρος του λήμματος, χρησιμοποιώντας τον αστερίσκο * για το υπόλοιπο.
Η επιλογή αυτή είναι χρήσιμη, όταν θέλετε να αναζητήσετε ομάδες λέξεων που περιέχουν το μόρφημα ή την ακολουθία χαρακτήρων που πληκτρολογείτε.
Παραδείγματα:- κρατ* (όλες οι λέξεις που αρχίζουν από «κρατ») : κράτος, κρατισμός, κρατώ κλπ.
- *κρατ* (όλες οι λέξεις που περιέχουν το «κρατ»): αισθησιοκράτης, αισθησιοκρατία, αιτιοκρατία κλπ.
- *ισμός (όλες οι λέξεις που λήγουν σε «ισμός»): ανιμισμός, κρατισμός, υλισμός κλπ.
- κ*ισμός (όλες οι λέξεις που αρχίζουν από «κ» και λήγουν σε «ισμός»): κλασικισμός, κομμουνισμός, κρατισμός κλπ
Παρατήρηση
Αν δε βάλετε καθόλου * το σύστημα τοποθετεί ένα * στο τέλος της λέξης. κρατ κρατ* - Ερμήνευμα / Σώμα κειμένων
Το πεδίο αυτό είναι ανοιχτό και σας επιτρέπει να εισαγάγετε έναν όρο, ο οποίος ανιχνεύεται στο σύνολο του λήμματος.
Υπόδειξη
Μη χρησιμοποιείτε ολόκληρες λέξεις, προτιμήστε το θέμα τους· π.χ. δώστε "πολεμ", αντί για "πόλεμος", "πολεμικός" κλπ.Η επιλογή αυτή είναι χρήσιμη, όταν θέλετε να αναζητήσετε ομάδες λέξεων που είναι εννοιολογικά συγγενείς.
- Παράδειγμα Χρήσης
Εδώ πληκτρολογείτε μια λέξη, η οποία περιμένετε να εμφανιστεί σε πρόταση που είναι παράδειγμα χρήσης του λήμματος.
Υπόδειξη
Μη χρησιμοποιείτε ολόκληρες λέξεις, προτιμήστε το θέμα τους· π.χ. δώστε "πολεμ", αντί για "πόλεμος", "πολεμικός" κλπ.- Γραμματική - Σύνταξη
Επιλέγετε τον επιθυμητό τρόπο σύνταξης της λέξης. Αυτό θα περιορίσει την αναζήτηση σε λέξεις που μία τουλάχιστον σημασία τους συντάσσεται με τον συγκεκριμένο τρόπο.
Για παράδειγμα, με την επιλογή «ως επίθετο» θα εμφανιστούν λήμματα που, ενώ ανήκουν σε άλλη γραμματική κατηγορία, χρησιμοποιούνται με τη σημασία επιθέτου και συντάσσονται αναλόγως.
- Επίπεδο Ύφους
Το μενού προεπιλογών που εμφανίζεται περιλαμβάνει διαφορετικά επίπεδα ύφους, τα οποία αφορούν είτε όλο το λήμμα είτε κάποια από τις σημασίες του, ώστε να επιλέξετε αυτό που σας ενδιαφέρει.
Για παράδειγμα, με την επιλογή «ειρωνικό», θα εμφανιστούν
- λήμματα που χρησιμοποιούνται αποκλειστικά σε ειρωνικό επίπεδο ύφους
- λήμματα που μία τους σημασία χρησιμοποιείται σε ειρωνικό επίπεδο ύφους
- Σημασιολογικό πεδίο
Επιλέγετε το σημασιολογικό πεδίο στο οποίο ανήκει η σημασία ή κάποια από τις σημασίες του λήμματος. Η επιλογή αυτή είναι χρήσιμη, όταν θέλετε να ζητήσετε ομάδες λέξεων που σχετίζονται με κάποια θεματική περιοχή.
- Ετυμολογία
Εμφανίζεται ένα μενού προεπιλογών που περιλαμβάνει τις διάφορες ετυμολογικές κατηγορίες, ώστε να επιλέξετε αυτή που σας ενδιαφέρει.
- Τύπος Λήμματος
Εμφανίζεται ένα μενού προεπιλογών που περιλαμβάνει τις διάφορες γραμματικές κατηγορίες, ώστε να επιλέξετε το μέρος του λόγου που σας ενδιαφέρει.
- Χρήση
Επιλέγετε την επιθυμητή χρήση της λέξης. Αυτό θα περιορίσει την αναζήτηση σε λέξεις που μία τουλάχιστον σημασία τους έχει τη συγκεκριμένη χρήση.
Συντομογραφίες
Α
αγγλ. αγγλικός, -ή, -ό άγν. ετυμολ. άγνωστης ετυμολογίας αιτιατ. αιτιατική αιτιολογ. αιτιολογικός, -ή, -ό άκλ. άκλιτο αλβαν. αλβανικός, -ή, - ό αμερικ. αμερικανικός, -ή, -ό αμτβ. αμετάβατο αναφορ. αναφορικός, -ή, -ό αντίθ. αντίθετο αντων. αντωνυμία απαρέμφ. απαρέμφατο απρόσ. απρόσωπο αραβ. αραβικός, -ή, -ό αραβοτουρκ. αραβοτουρκικός, -ή, -ό αριθμ. αριθμός αρσ. αρσενικό αρχ. αρχαίος, -ία, -ιο αρχαϊστ. αρχαϊστικός, -ή, -ό Β
βενετ. βενετικός, -ή, -ό βλ. βλέπε βλ. και φρ. βλέπε και φράση βλ. συνηθέστ. βλέπε συνηθέστερο βλ. φρ. βλέπε φράση βλάχ. βλάχικος, -η, -ο βουλγαρ. βουλγαρικός, -ή, -ό βραζιλ. βραζιλιάνικος, -η, -ο Γ
γ΄ εν. πρόσ. τρίτο ενικό πρόσωπο γαλλ. γαλλικός, -ή, -ό γεν. γενική γενουατ. γενουατικός, -ή, -ό γερμαν. γερμανικός, -ή, -ό Δ
δεικ. δεικτικό δηλ. δηλαδή διεθν. διεθνής, διεθνώς δοτ. δοτική Ε
εβρ. εβραϊκός, -ή, -ό ειρων. ειρωνικά ελνστ. ελληνιστικός, -ή, -ό ενεστ. ενεστώτας ενν. εννοείται επέκτ. επέκταση επίθ. επίθετο επίρρ. επίρρημα επιφών. επιφώνημα επιφωνημ. επιφωνηματικός, -ή, -ό επών. επώνυμο εύχρ. εύχρηστος, -η, -ο εφημερ. εφημερίδα Θ
θηλ. θηλυκό Ι
ιαπων. ιαπωνικός, -ή, -ό ιδ. ιδίως ιδ. εύχρ. ιδίως εύχρηστο ινδ. ινδικός, -ή, -ό ιραν. ιρανικός, -ή, -ό ισπαν. ισπανικός, -ή, -ό ιταλ. ιταλικός, -ή, -ό Κ
κ. και κ.ά. και άλλα κ.λπ. και λοιπά κελτ. κελτικός, -ή, -ό κουτσοβλάχ. κουτσοβλάχικος, -η, -ο κυρ. κυρίως κυρ. εύχρ. κυρίως εύχρηστο κύρ. ό. κύριο όνομα Λ
λ. λέξη, λήμμα λατιν. λατινικός, -ή, -ό Μ
μαλαισ. μαλαισιανός, -ή, -ό μεγεθ. μεγεθυντικό μέλλ. μέλλοντας μέσ. μέσος, -η, -ο μόρ. μόριο μσν. μεσαιωνικός, -ή, -ό μτβ. μεταβατικό μτγν. μεταγενέστερος, -η, -ο μτφ. μεταφορικός, μεταφορικά μτχ. μετοχή Ν
νεότ. νεότερος, -η, -ο Ο
όν. όνομα ουγγρ. ουγγρικός, -ή, -ό ουδ. ουδέτερο ουσ. ουσιαστικό Π
π.χ. παραδείγματος χάριν παρακ. και παρακείμ. παρακείμενος παρατατ. παρατατικός περσ. περσικός, -ή, -ό πιθ. πιθανόν πληθ. και πλ. πληθυντικός πορτογαλ. πορτογαλικός, -ή, -ό πρβλ. παράβαλε πρόθ. πρόθεση πρόσ. πρόσωπο προστακτ. προστακτικός, -ή, -ό Ρ
ρ. ρήμα ρουμαν. ρουμανικός, -ή, -ό ρωσ. ρωσικός, -ή, -ό Σ
σερβ. σερβικός, -ή, -ό σκωπτ. σκωπτικά σλαβ. σλαβικός, -ή, -ό στερητ. στερητικό σύνδ. σύνδεσμος συνήθ. συνήθως συνηθέστ. συνηθέστερος, -η, -ο συνών. συνώνυμος, συνώνυμα Τ
τακτ. τακτικός, -ή, -ό τοπ. τοπικός, -ή, -ό τουρ. τουρκικός, -ή, -ό τουρκοπερσ. τουρκοπερσικός, -ή, -ό τσεχ. τσεχικός, -ή, -ό τσιγγ. τσιγγάνικος, -η, -ο Υ
υβριστ. υβριστικά υπερθετ. υπερθετικός υποκορ. υποκοριστικός, -ή, -ό υποτιμητ. υποτιμητικά υποχωρητ. υποχωρητικός, -ή, -ό Φ
φρ. φράση Χ
χρον. χρονικός
Ομάδα εργασίας
- Σχεδιασμός - Γενική Επιμέλεια
- Κ. Θεοδωρίδης, Ε. Μητρούση
- Σχεδιασμός φόρμας σύνταξης και ψηφιοποίησης
- Κ. Θεοδωρίδης, Ε. Μητρούση
- Φιλολογική επεξεργασία ηλεκτρονικών λημμάτων / τελικού κειμένου
- Ε. Μητρούση
- Φιλολογικές εργασίες για τη διαμόρφωση του ηλεκτρονικού περιβάλλοντος
- Ε. Μητρούση
- Ηλεκτρονική υλοποίηση
- Κ. Θεοδωρίδης